İlçe Yerleşim Merkezi,yüksek dağlarla çevrili olup düz olmayan bir alandır. Çukurca adı da belirtilen bu coğrafi konumundan gelmektedir.

COĞRAFİ YAPI

Eski adı Çal olan ÇUKURCA Irak sınırının sıfır noktasında 480 km kare yüzölçümüne sahiptir. Doğuda Yüksekova , batıda Şırnak , kuzeyde Hakkari Merkez İlçe , güneyde Irak devlet hududu ile çevrili bir ilçedir.

Engebeli bir coğrafyaya sahip olan Çukurca , deniz seviyesinden 1285 m yüksekliktedir. İl merkezine uzaklığı 75 km’dir. 1990 yılı Nüfus sayımına göre Çukurca’nın toplam nüfusu 20351 dir. İçenin 16 köyü 17 mezrası bulunmaktadır. 1997 yılı nüfus sayımına göre ise İlçenin toplam nüfusu 13520 dir.

NÜFUS DURUMU

2000 Nüfus sayımına göre İlçemizin toplam nüfusu 11.781 dir. Bu nüfusun 8163'ü İlçe merkezinde ,3618'i de üç köyde ( Akkaya = 382,Çığlı =1906,Gündeş =1328) yaşamaktadır. Toplam 17 köyden 14’ü güvenlik gerekçeleriyle Hakkari ve Van İlleri başta olmak üzere diğer bölgelere göç etmişlerdir. Çığlı,Akkaya ve Gündeş olmak üzere mevcut üç köyü vardır.

EKONOMİK YAPI

İlçede mahalle bakkalı düzeyini aşan ticari işletme dört tane bulunmaktadır. Hiçbir sanayi kuruluşu, kooperatif v.b. bulunmadığından fuar, sergi, panayır düzenlenmemektedir.

Tarıma elverişli arazi miktarının az olması nedeniyle tarımda hiçbir gelişme olmamıştır. Çeltik, buğday, arpa, mısır başlıca tarım ürünleridir. Üretim aile ihtiyacını karşılayacak düzeyde kalmakta, piyasaya yönelik üretim faaliyetine rastlanılmamaktadır. Hayvancılık da sadece aile tüketimine yönelik olarak yapılmaktadır.

Köylerde sadece ailenin et, süt, yağ ihtiyacını karşılamak amacıyla hayvan beslenmektedir.

İlçenin temel geçim kaynakları tarım ve hayvancılık olup, güvenlik gerekçeleriyle gerilemiş ve ciddi bir gelir kaynağı olmaktan çıkmıştır. Halen devlet memurluğu , koruculuk ve küçük esnaflık temel geçim kaynaklarıdır. İlçede herhangi bir sanayi tesisi bulunmadığı gibi ciddi anlamda sanatkar kesimde mevcut değildir. Bu alandaki eksikliği gidermek üzere 580 metrekare alana sahip küçük bir sanayi sitesi projesi Kaymakamlıkça hazırlanmış Valikçe de desteklenerek uygulanmaya geçirilmiştir. Projenin uygun nitelikte işyeri temin etme işlevi yanında marangozluk , demir doğrama , oto tamirhanesi , sıhhi tesisatçılık alanlarında atölyeler açılmak suretiyle bu alanlardaki ihtiyaç karşılanarak iş imkanı oluşturma ve sanat eğitimini teşvik etme yönü bulunmaktadır. İlçede dar alanda yüksek verim elde etmek ve tarımı geliştirmek amacı ile ilçenin iklim koşulları da göz önüne alınarak kaymakamlıkça seracılık projesi hazırlanarak Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışma Vakfı kanalı ile uygulamaya konulmuştur.

EĞİTİM

Eğitim ve Kültür Durumu

İlçe halkının eğitim ve kültür durumu istenen düzeyde değildir. Kız çocuklarının okutulmaması gerektiği görüşü yavaş yavaş kırılmaktadır.

Kapalı okul yoktur. İlçe Merkezi ve köylerde eğitim devam etmektedir. Merkezde bir lise, bir YİBO, iki ilköğretim okulu, köylerde ise toplam sekiz ilköğretim okulu vardır. Tabloda öğretmen ve öğrenci dağılımı okullara göre verilmiştir.

Köylerde 33 ilkokul bulunmaktadır. 4 köy dışında bütün köyler güvenlik gerekçesiyle bolaştılmış, kalan dört köy eğitim ve öğretime devam etmektedir. Köylerden 2002 yılında üzümlü köyü geri dönüş yapıp köylerine yerleşmişlerdir. Gündeş Köyünün Güzeldere Mahallesine Ç.Y.D.D Desteği ile Ormanlı Mahallesinde Kaymakamlığımız Köylere Hizmet Götürme Birliği Başkanlığınca 2 sınıflı lojmanlı okul yapılıp hizmete açılmıştır.

Daha önceki bölümlerde izah edilmeye çalışıldığı gibi İlçemizde üretime ve istihdama yönelik hiçbir Kurum yada Kuruluş bulunmamaktadır. Özellikle genç kızların hem el becerilerini artırmak, hem de aile ekonomisine katkıda bulunmalarını sağlamak amacıyla Halk Eğitim Merkezi çalışmaları büyük önem arzetmektedir. 2004-2005 eğitim öğretim yılında toplam 14 kurs açılmış olup kursların adı aşağıya çıkarılmıştır.

Son yıllarda üniversite okuma isteyen gençlerin sayısında büyük artış görülmektedir. Kaymakamlık tarafından son üç yıldır ücretsiz üniversiteye hazırlık kursu açılmış olup, 2004-2005 eğitim öğretim yılı itibariyle yüksek öğretim kurumuna devam eden öğrenci sayısı 30’dur.Kaymakamlık Üniversiteye hazırlama kursu; Mehmetçik Dershanesine dönüştürülerek Taktik Alay’daki Asteğmenler ile takviye edilmiştir. Kurs İlçenin eğitimdeki geleceği açısından umut verici bir gelişme olarak değerlendirilmektedir.

Gündeş,Çığlı,Akkaya,Üzümlü Köyü ile Gündeş köyünün Çimenli ,Güzeldere ve Ormanlı Mahallelerindeki okullar eğitim ve öğretime devam edilmektedir.Halen kapalı okul mevcut değildir.

Eğitim, sonucu geç alınan fakat sonucu en etkili olan yatırımdır. Çukurca’da eğitim bu yaklaşımla ele alınmaktadır. Eğitim düzeyi düşük olmasına karşın eğitimli toplum olma hedefine ulaşma gayreti içinde bulunmaktadır. Bu amaçla Cumhuriyet İlköğretim Okulunda Anadolu ve Fen Liselerine hazırlık kursları , öğretmenlere , ilçede görev yapan devlet memurlarına , halka , lise ve ilköğretim öğrencilerine yönelik bilgisayar kursu , Atatürk İlköğretim okulunda ise okuma yazma bilmeyenler için okuma yazma kursu verilmektedir.Öğrencilerin eğitim hedeflerini üniversiteye taşımada yardımcı olmak amacıyla lisede üniversiteye hazırlık kursu verilmektedir. Çukurca’da Halk Eğitim faaliyetlerine özel bir önem verilmektedir. Göreceli olarak daha düşük eğitim düzeyine sahip genç kızların eğitilmesi ve üretken nüfus haline gelmesi amacıyla değişik kurslar açılmaktadır. Yöresel motiflerin potansiyel zenginliğini ekonomik üretim haline getirebilmek için Valilikçe temin edilen 84 kilim tezgahı ile kilimcilik ; 13 dikiş makinesi ile biçki dikiş; Beko firmasınca temin edilen 10 piko makinesi ile maki nakış; Sosyal Yardımlaşma Vakfı kanalıyla temin edilen 27 adet trikotaj makinesi, Romeos ve Overlok makinesiyle trikotaj kurs ve atelyeleri yer almaktadır.Bu kurs ve atölyelerin yün , iplik , kumaş gibi üretim ihtiyaçlarının tamamı genç kızların ailelerinin ekonomik durumları nedeniyle Kaymakamlıkça karşılanmaktadır. Kursiyerler arasında temel eğitim görmemiş olanlar için okuma yazma kursu uygulamaya sokulmuştur. Okuma yazma kursları Halk Eğitim binasında ve köylerde geniş çapta sürdürülmektedir.

ÖĞRETMEN EVİ:

Yurdumuzun kırsal kesimlerinde öğretmenlik yapmak oldukça meşakkatli bir görevdir. Çeşitli teknik yetersizlik , sosyal hayatın kısıtlılığı ve özellikle barınma sorunları öğretmenliği zor meslek haline getirmiştir. Bu cümlelerden sonra da kırsal bir alan olan Çukurca’da öğretmenlik yapmanın çok zor olduğu üzerinde durulması gerektiği sanılabilir.Ancak Cukurca’da öğretmenlerin daha çağdaş mekanlarda barındıkları ve çeşitli sosyal ihtiyaçlarını karşılayabildikleri Türkiye’deki kırsal alanlara örnek gösterilebilecek bir öğretmen evi vardır.13 odalı 24 kişi kapasiteli her odasında televizyon ve telefonun buluınduğu , çeşitli etkinliklerin yapılabileceği 80 kişilik salonu , yine 50 kişilik 70 ekranlı televizyonların bulunduğu dinlenme salonu , yemekhanesi ile çağdaş bir öğretmen evi vardır.

İLÇE HALK KÜTÜPHANESİ

1998 yılı Mart ayında Kültür Bakanlığına bağlı İlçe Halk Kütüphanesi açılmıştır. Öğretmenevine bağlı binanın zemin katında hizmete açılan kütüphane 100 metre karelik alanda 50 kişilik okuyucu salonu ve 6000 adet kitap ile hizmet vermektedir

SOSYAL DURUM

İlçenin genelinde 2270 hane bulunmakta iken 2000 nüfus sayımına göre bu rakam 1028 düşmüştür.Ancak Gündeş Köyünün Güzeldere Mahallesine 46 hane,Ormanlı Mahallesine 23 hane geri dönmüş olduğundan hane sayısı 1097 ye yükselmiştir. Taş toprak yığma bina çoğunluktadır.

Sosyal yaşantı yok denecek kadar tek düzedir. İlçede sinema ve tiyatro bulunmamaktadır.

İlçede herhangi bir sanayi kuruluşu yada istihdama yönelik bir yatırım bulunmamaktadır. Resmi kurumlar nedeniyle Devlet sektörü en büyük işverendir.

Hayvancılık yok denecek kadar azalmış. Ziraatta en ilkel şekliyle ancak yapılabilmektedir .Meyve ve sebze için uygun şartlar bulunmasına rağmen,çalışma gerektiğinden pek rağbet görmemektedir.

Köylerde en büyük geçim kaynağı koruculuk, İlçe merkezinde ise Devlet memurluğudur.

Her köyde Cami bulunmaktadır. İlçe Merkezinde ise iki cami olup; yeni cami ihtiyaca cevap vermediği için eski caminin onarımı yapılmıştır. İlçe Halkı Şafii Mezhebine mensup olup,dini duyguları kuvvetli görünmektedir.

Ataerkil-Aşiret düzeni varlığını korumakta,ancak aşiret bağlarının zamanla zayıfladığı görülmektedir.